Við Hanna litla skruppum til Úganda í október og sáum meðal annars hlébarða veiða litla antílópu sér til matar. Við tókum fyrst eftir honum þegar hann var uppi á tré í þjóðgarði sem kenndur er við Murchison-fossana í Níl. Hlébarðinn var að fylgjast með antílópuhjörð og læddist niður tréð þegar hann hafði valið auðveldustu bráðina. Svangir hrægammar birtust fyrir ofan hlébarðann og bráðina. Nokkrar antílópur sneru við og fetuðu sig varlega í átt að stóra kattardýrinu, ef til vill í veikri von um að það sleppti litla greyinu. Hlébarðinn klifraði þá upp á nálægt tré með bráðina í kjaftinum og lagðist síðan kylliflatur upp á grein í skugga trjákrónu til að hvíla sig eftir erfiðið. Hann lá þar enn þegar við héldum áfram ævintýralegri ferð okkar um Perlu Afríku með góðum hópi ferðalanga á vegum Obeo Afríku.
Úganda er draumalandið fyrir þau sem vilja skoða prímata og við Hanna litla sáum marga mannapa og apaketti. Þeirra á meðal fjallagórillur, simpansa, bavíana og jafnvel rófulanga náttapa sem kallaðir eru búskbeibí á vondu máli.
Hanna litla ævintýrastelpa fór með mig í frumskóg í Úganda til að skoða fjallagórillurnar. Það var ógleymanleg lífsreynsla. Fjallagórillur hafa verið í mikilli útrýmingarhættu en þeim hefur fjölgað mjög á síðustu áratugum. Talið er að þær séu núna alls um 1.060 en þær eru sagðar hafa verið færri en 300 árið 1980. Fullorðin karlkynsgórilla nefnist silfurbakur því að þeir eru með silfurgljáan lit á bakinu frá 12 ára aldri. Silfurbakar eru yfirleitt 161-171 cm á hæð og vega 120-191 kílógrömm, en kvendýrin eru minni og halda sig undir 100 kílóum. Fjallagórillur eru jurtaætur og éta aðallega lauf, stilka og ávexti. Silfurbakar innbyrða að meðaltali um 19 kíló á dag en kvendýrin um 15.
Við Hanna litla fórum líka í göngu í Kibale-þjóðgarðinum til að skoða simpansa. Við sáum meðal annars ungan simpansa sem sat í makindum eftir að hafa makað sig, hamingjusamur og alsæll með sjálfan sig.Fjölmörg önnur dýr, stór og smá, glöddu augu okkar, eins og sjá má í eftirfarandi samantekt sem ég setti á YouTube.
Fallegir og furðulegir fuglar
Hanna litla fór líka með mig í siglingu um Mabamba-fenin nálægt bænum Entebbe til að skoða skónefinn, einstakan fugl sem stundum er kallaður konungur fenjanna í mið- og austanverðri Afríku. Hann er forn í útliti, minnir marga á risaeðlur, og var talinn skyldur storkum en genarannsóknir benda til þess að hann sé skyldastur pelikönum. Skónefurinn er um 124 cm á hæð, með rúmlega 230 cm vænghaf og vegur fullvaxinn 5,5 til 5,8 kílógrömm. Goggurinn er 20 cm á lengd og næstum jafn breiður þar sem hann er mestur um sig. Hann lifir aðallega á fenjafiskum á borð við lungnafiska og veiðir líka froska.
Okkur Hönnu litlu auðnaðist líka að finna kóngtrönu, þjóðarfugl Úganda, í ferðinni um Perlu Afríku. Það var einstaklega góður dagur. Kóngtrana, e. Grey Crowned Crane, er einkar fallegur fugl og finnst í Afríku sunnan Sahara. Hún lifir á jurtum, fræjum, korni, skordýrum, froskum, ormum, snákum og litlum fiskum.
Arar hafa verið okkur Hönnu litlu ákaflega hugleiknir og við höfðum því mikinn hug á að sjá fallegasta örninn í Afríku, glymörninn (e. African Fish-Eagle). Okkur varð að óskinni því að við sáum nokkra glymerni við vötnin í vestanverðu landinu. Glymörninn lifir aðallega á fiski, sem hann grípur við yfirborðið, en hann tekur líka fugla og skriðdýr og fúlsar ekki við hræjum. Hann gefur frá sér há og gjallandi hljóð og það skýrir heiti hans á íslensku. Glymörninn er þjóðarfugl í þremur löndum, Sambíu, Simbabve og Suður-Súdan. Hann er minni en haförninn, 63-76 cm á lengd, með 1,8-2,4 m vænghaf og vegur 1,8-3,6 kíló. Haförninn er 70-90 cm, um 5 kíló og með 2,0-2,4 m vænghaf.
Við Hanna litla sáum tólf tegundir ránfugla í ferðinni um Úganda, m.a. brúna snákernu, snákheiði, gráfálka, músvák, unga loddu og vígörn, og fjórar tegundir gamma, m.a. skellugamm og tógamm.
Við sáum líka nokkrar tegundir hegra í ferðinni, m.a. stærsta hegra heims, Jötnahegrann, sem er kenndur við Golíat á ensku. Hann er 152 sentimetrar, um 50 sm stærri en gráhegrinn sem er árlegur vetrargestur á Íslandi.
Þar að auki sáum við nokkrar tegundir þyrla, m.a. skjaldþyril sem var að veiða fiska. Fuglalífið í Úganda er einkar fjölskrúðugt og fuglar glöddu augu og eyru okkar hvert sem við fórum. Fyrir utan veröndina á einum gististaða okkar, Chameleon Hill Lodge, voru t.a.m. litskrúðugir fuglar af sólategund sem nefnist Olive-bellied Sunbird á ensku. Til eru um 150 tegundir af sólum, eða sólfuglum. Þeir nærast aðallega á hunangslegi blóma en veiða líka skordýr. Á meðal annarra fuglategunda sem við Hanna litla sáum í fyrsta skipti á ævinni voru liljujóki (sem Úgandamenn kalla Jesúfuglinn því hann virðist geta gengið á vatni), roðakana, svarthorna og fjóluhrana. Hvílík veisla fyrir þau sem unna dýrlegri náttúru Afríku! Takk fyrir mig, Obeo Afríka.
Fuglar og fleiri dýr í myndum
Góðan daginn og takk fyrir innlitið.
Fuglar og fleiri dýr eru mínar ær og kýr þegar stund gefst á milli stríða. Það hvarflar þó ekki að mér að skjóta fuglana með byssu, hvað þá boga. Við eigum ekki að skjóta fugla, heldur að taka myndir af þeim og njóta þess að horfa á þá. Hér eru myndir sem ég hef tekið af fuglum og fleiri dýrum síðustu árin, aðallega á Íslandi en einnig í öðrum löndum.
Á meðal fuglanna á myndunum eru flækingar sem hafa hrakist hingað yfir hafið, til að mynda bláþyrill, tegund sem hefur aðeins sést einu sinni hér á landi. Ennfremur eru myndir af bráðstyggum gráhegrum sem eru árlegir vetrargestir á Íslandi, aðallega ungfuglar frá Noregi. Á meðal annarra flækinga eru moldþröstur, amerísk tegund sem er mjög sjaldgæf hér á landi.
Á myndavefnum eru einnig fuglar sem verpa á Íslandi, allt frá fallegum smáfuglum á borð við glókoll og músarrindil til fugla sem veiða önnur dýr sér til matar. Þeirra á meðal eru hafernir, fálkar, branduglur og smyrlar. Hér eru þó engin illfygli, hvað sem hver segir um fugla eins og svanga kjóa úti í móa.
Sumir fuglanna eru á flugi, aðrir að sporðrenna fiski eða að gæða sér á gómsætri flugu. Flórgoðar eru í sérstöku uppáhaldi hjá mér á sumrin þegar þeir eru að dekra við litlu ungana sína.
Hér eru ekki aðeins íslenskir fuglar. Á einni síðunni eru myndir af fuglum í öðrum löndum, meðal annars af tignarlegum gullörnum í Norður-Svíþjóð og Finnlandi, sparrhauki, turnfálka og þyrnisvarra, meira að segja busksöngvara sem ég hitti á förnum vegi í Norfolk á Englandi.
Rúsínurnar í pylsuendanum eru selir, tófa, rauðrefur, hagamús og fljúgandi fiskur. En myndirnar segja meira en þrjú hundruð orð.
Brást mér bogalistin? Láttu mig þá vita.
Fálkar, flækingar og fleiri fuglar
Fjölbreytt dýralíf í Namibíu
Við Hanna litla Boga fórum í ævintýraferð til Namibíu í október 2022 og sáum þá fjölmarga fallega fugla og önnur dýr. Í Namibíu eru alls nær 690 fuglategundir, þar af er ein sem lifir hvergi annars staðar, er einlend. Það er lævirki sem kenndur er við sandöldur, á ensku Dune Lark, og er algengur víða á Namib-eyðimörkinni.
32 fuglategundanna lifa aðeins í Namibíu og næstu grannríkjum, þ.e. Suður-Afríku, Angóla eða Botsvana. Þeirra á meðal eru fagurspjátrur (e. Namaqua Sandgrouse) og damaratóki, Tockus damarensis, sem nefnist Damara Red-billed Hornbill á ensku. Hann er aðeins í norðanverðri Namibíu og suðvesturhluta Angóla.
Þótt eyðimerkur þeki stóran hluta Namibíu er dýralífið mjög fjölbreytt í landinu. Auk fugla eru þar til að mynda 81 snákategund, þar af 52 eiturslöngur og eitrið úr ellefu getur verið banvænt. Á meðal prímata sem finna má víða í Namibíu eru fjallabavíanar (e. Chachma Baboon) og markettir (e. Vervet Monkey), sem eru hvorki sjávardýr né kettir, heldur smávaxnir apar. Í norðausturhluta landsins eru einnig litlir galago-apar, e. Lesser Bushbaby, sem eru rófulangir hálfapar, með stór augu og eyru og langa hlaupafætur.
Á meðal rándýra í Namibíu eru söðulsjakalar, blökurefir, villihundar, blettahíenur, ljón, hlébarðar og blettatígrar. Þar eru einnig mörg hófdýr, m.a. Afríkufílar, sebrar, nashyrningar, flóðhestar, gíraffar, Afríkubuffalar og nokkrar antilóputegundir, m.a. skrúfhyrnur (e. Greater Kudu), elandantilópur (e. Eland), sverðantilópur (e. Gemsbok, l. Oryx gazella), gnýir (e. Blue Wildebeest), impalahirtir (e. Impala) og stökkhirtir (e. Springbok).
Fuglalífið er einnig mjög fjölskrúðugt í Namibíu og alls hafa um tuttugu staðir verið viðurkenndir sem mikilvæg fuglasvæði. Þeirra á meðal er Etosha-þjóðgarðurinn, þekktasti þjóðgarður landsins, sem nær yfir 23.000 ferkílómetra. Þar má meðal annars finna blátrönur (e. Blue Crane) og vörtutrönur (e. Wattled Crane), fjólukappa (e. Violet Wood-hoopoe), nokkrar slúðrutegundir (e. babblers), dröfnuspjátrur ( e. Burchell‘s Sandgrouse), auðnalápur (e. Double-banded Courser), sléttulápur (e. Temmick‘s Courser), kjarrpáfa (e. Rüppel‘s Parrot), risadoðrur (e. Kori Bustard), örva (e. Secretarybird), þyrnifálka (e. Pygmy Falcon) og loddur (e. Bateleur) sem eru á meðal algengustu arnanna.
Bengúelastraumurinn, kaldur og næringarríkur hafstraumur sem fer í norður meðfram suðvesturströnd Afríku, er undirstaða eins af auðugustu fiskimiðum heimsins og viðheldur mjög öflugu lífríki við strönd Namibíu. Hafstraumnum fylgir þoka sem sér mörgum dýra- og plöntutegundum fyrir nægum raka til að lifa af á Namib-eyðimörkinni sem er talin vera elsta eyðimörk jarðarinnar, um 80 milljón ára gömul. Allt að 100.000 fuglar hafast við á sumrin nálægt hafnarbænum Walvis Bay og strandbænum Swakopmund, stærsta votlendi við strendur sunnanverðrar Afríku. Á meðal fuglategunda sem sjá má þar eru flæmingjar, hvalþernur (e. Damara Tern), sem eru með svartan gogg og svart höfuð á varptíma, og margir vaðfuglar frá Evrópu, meðal annars Íslandi. Þeir hafa sumarsetu í Namibíu þegar vetur konungur ríkir á norðurhveli jarðar.
Fuglaskoðun og ferðaþjónusta
Mikill vöxtur hefur verið í fuglaferðaþjónustu í heiminum síðustu árin. Á hverju ári fara tugir milljóna manna í fuglaskoðunarferðir og margir þeirra ferðast til annarra landa í þeim tilgangi einum að skoða fugla.
Fuglaskoðun og fuglaljósmyndun hefur notið sívaxandi vinsælda á Vesturlöndum. Fjöldi þeirra sem stunda fuglaskoðun hefur til að mynda margfaldast á síðustu áratugum í Bandaríkjunum. Rannsókn á vegum bandaríska landbúnaðarráðuneytisins bendir til þess að fuglaskoðun sé það tómstundagaman sem hafi verið í mestum vexti í Bandaríkjunum síðustu ár. Rannsóknin leiddi í ljós að um 35% allra fullorðinna Bandaríkjamanna stunduðu fuglaskoðun á árunum 2005 til 2009. Um 20 milljónir þeirra fóru í fuglaskoðunarferðir fjarri heimabyggð sinni og vörðu að meðaltali fjórtán dögum á ári í slíkar ferðir. Þeim sem stunda fuglaskoðun og fuglaljósmyndun hefur einnig fjölgað mjög í Evrópulöndum á borð við Bretland, Holland, Danmörk, Frakkland og Svíþjóð.
Talið er að í heiminum öllum séu um 3,5 milljónir utanlandsferða farnar á ári hverju í þeim tilgangi einum að skoða fugla eða taka myndir af þeim. Milljónir annarra hafa fuglaskoðun ofarlega í huga þegar þeir velja áfangastaði sína á ferðalögum utan heimalandsins.
Rannsóknir benda til þess að margir þessara ferðamanna séu á aldrinum 40 til 70 ára, tiltölulega vel stæðir og tilbúnir að borga vel fyrir tækifæri til að skoða fugla sem sjást ekki í heimalandi þeirra. Til að mynda hafa ferðamenn borgað jafnvirði alls 840 til 1.250 milljóna króna á ári fyrir ferðir til skosku eyjunnar Mull í því skyni að skoða haferni.
Ránfuglar og sjófuglar á borð við lunda eru vinsælustu tegundirnar á meðal þeirra sem ferðast til annarra landa í því skyni að skoða fugla, ef marka má bandaríska rannsókn. Á eftir þeim koma fallegir söngfuglar sem sjást ekki í heimalandi ferðafólksins.
Þótt fuglategundirnar séu tiltölulega fáar á Íslandi er fuglalífið hér einstakt að mörgu leyti og hægt væri að laða fjölmarga ferðamenn hingað til lands með því að leggja meiri áherslu á að ná til þeirra sem stunda fuglaskoðun reglulega. Ekki má þó ganga of langt í þeim efnum því að varast þarf að raska fuglalífinu.